مطالعات نشان داده است که تغذیه و الگوی غذایی نامناسب بیشترین علت بروز اضافه وزن و چاقی، بیماری های قلبی عروقی، دیابت نوع 2 و برخی انواع سرطان هاست. برای کمک به حفظ سیستم ایمنی بدن نیاز به  برنامه غذایی متعادل، خواب کافی و مدیریت استرس می باشد.

گرسنگی بزرگترین خطر دنیا برای سلامتی انسان هاست و هرساله تعداد کسانی که از گرسنگی جان خود را از دست می دهند از مجمع قربانیان ایدز ، مالاریا و سل بیشتر است .

هر سال 3/1 میلیارد تن غذا در جهان هدر می رود که 35 میلیون تن از این رقم در ایران دور ریخته می شود. این مقدار میتواند 15 میلیون انسان گرسنه در کشور ما را سیر کند .

کشور های صنعتی سالانه 286 میلیون تن از غلات تولید شده را دور می ریزند که این رقم معادل 763 میلیون بسته ماکارونی است .

به منظور پیشگیری از هدر دادن مواد غذایی مواد غذایی هنگام خرید همیشه بودجه مواد غذایی در نظر گرفته شده برای خرید اقلام غذایی را مجزا کنید . این کار کمک می کند به اندازه نیازتان خرید کنید.

 در هنگام پخت و پز متناسب با نیاز خانواده غذا تدارک ببینید و در صورت اضافه ماندن غذا در یک وعده برای وعده های دیگر حجم کمتری غذا تهیه کنید. همچنین میتوانید باقیمانده غذا را در وعده بعدی با تغییر مختصری مجددا مصرف نمایید. از دور ریختن میوه و سبزیجاتی که دارای لک هستند خودداری کنید و از تمام قسمت های سبزیجات مانند ساقه و برگ انواع سبزی ها مانند کرفس استفاده کنید.

به منظور حفظ سلامت و تازگی نان هنگام خرید نان همیشه از کیسه پارچه ای تمیز استفاده کنید . نگهداری نان در یخچال بیات شدن و افزایش دور ریز نان می شود . برای نگهداری نان را بسته بندی و در فریزر بگذارید.

توصیه می شود روزانه از گروه های  مواد غذایی شامل نان و غلات ، گوشت و تخم مرغ ، میوه ها ،  سبزی ها ، حبوبات و مغز دانه ها  و لبنیات به صورت متعادل استفاده کنید.

روزانه پنج تا هفت وعده سبزیجات و میوه ها را برای دریافت ویتامین ها، مواد معدنی و آنتی اکسیدان ها مصرف کنید تا سلامت ایمنی بدن تقویت شود و خطر ابتلا به بیماری ها به ویژه کرونا کاهش یابد .

 پیشگیری و آموزش می تواند نقش موثری در کاهش ابتلا به بیماری ها داشته باشد. در خصوص نمک، مطالعات انجام شده در کشور نشان می دهد متوسط مصرف نمک بیش از 2-3 برابر مقدار توصیه شده سازمان جهانی بهداشت می باشد. همچنین  متاسفانه امروزه در کشور شاهد افزایش روزافزون چاقی، دیابت، فشار خون وقلبی و عروقی و سایر بیماری های متابولیک از جمله دیابت و نیز برخی سرطان ها هستیم که مطمئنا  از علل آن  مصرف بی رویه قند، شکر، غذاهای شیرین و غذاهای شور، و افزایش مصرف روغن و چربی بویژه چربی های اشباع از طریق مصرف بی رویه فست فودها و غذاهای چرب و سرخ شده می باشد.

برای پیشگیری و درمان تغذیه ای فشارخون بالا و بیماری های قلبی عروقی کاهش مصرف نمک و کاهش و بهبود مصرف روغن وچربی عمده ترین نقش را دارد و در موارد بالا بودن چربی خون  ، کاهش و بهبود مصرف انواع روغن ها و چربی توصیه می شود.

 

افراد بایستی دقت داشته باشند که به هنگام تهیه و طبخ غذا مقدار نمک اضافه شده را کاهش دهند و از نمکدان هنگام صرف غذاو سرسفره استفاده نکنند همچنین غذاهای کنسرو شده و بسیاری از مواد غذایی بسته بندی شده آماده دارای مقادیر زیادی نمک هستند   به همین دلیل بهتر است از مصرف آن ها اجتناب شود و مصرف غذاهای شور مثل ماهی دودی، آجیل شور، چیپس، پفک،انواع شور و سوسیس و کالباس محدود را کرده و برای بهبود طعم غذا و کاهش مصرف نمک در تهیه غذاها از سبزی های تازه،سیر، لیمو ترش تازه، آب نارنج، آویشن، شوید و ... بجای نمک استفاده شود.

افراد بایستی چربی قابل رویت گوشت را قبل از پخت تا حد ممکن جدا کرده و از مصرف آن خودداری کنند و مصرف گوشت قرمز را در وعده های غذایی خود محدود کنند چرا که گوشت حاوی مقداری چربی پنهان است و در مقابل بایستی مصرف مواد غذایی پرفیبر را افزایش دهند زیرا فیبر موجود در مواد غذایی مانند حبوبات و غلاتی که سبوس آنها جدا نشده به کنترل سطح کلسترول خون کمک می کند.

افراد تا حد امکان مصرف غذاهای سرخ کرده را کاهش دهند و ترجیحا غذا را به صورت آب پز، بخارپز، کباب شده یا تنوری تهیه و در صورت لزوم، از روغن مایع مخصوص سرخ کردنی بجای روغن های جامد و مایع معمولی استفاده کنند.

مصرف روغن زیتون برای مصارف پخت مناسب است ولی مانند سایر روغن های مایع به حرارت بالا حساس است و مصرف آن به عنوان جانشینی برای سس های سالاد توصیه می شود. بهتر است خانواده ها دو نوع روغن مایع معمولی و روغن مایع مخصوص سرخ کردنی در منزل داشته باشند زیرا هر نوع روغن برای کاربرد خاصی تهیه شده است، از روغن مایع معمولی برای طبخ غذا و افزودن به سالاد و از روغن مخصوص سرخ کردن برای سرخ کردن مواد غذایی استفاده شود.روغن مایع مخصوص سرخ کردنی در مقابل حرارت مقاومت بیشتری دارد اما این به معنی آن نیست که از این نوع روغن می توان به دفعات مکرر برای سرخ کردن استفاده کرد. روغن مخصوص سرخ کردنی حداکثر 2 تا 3 بار آن هم با فاصله زمانی کوتاه قابل استفاده است و پس از آن باید دور ریخته شود.

در مورد کاهش مصرف قند و شکرتوصیه می شود تا  جایی که امکان دارد از مصرف قند و شکر معمولی همراه با چای یا سایر نوشیدنی ها اجتناب نمایید و مقدار شکر مصرفی در طول روز را کاهش دهید. بهتر است به جای قند ساده از مواد غذایی که علاوه بر شیرین بودن دارای مواد معدنی و املاح هستند (مانند خرما، کشمش، توت خشک و..) به همان تعداد قند های ساده استفاده نمایید. نکته قابل توجه ای که در این زمینه وجود دارد این است که اکثر افراد فکر می کنند که چون این گونه مواد مغذی قند های طبیعی دارند پس می توانند به هر مقداری که بخواهند،  از آنها استفاده نمایید. حال آنکه هر چند این مواد قند طبیعی دارند ولی مصرف بیش از حد آنها در روز مانند مصرف بیش از حد قند ساده عمل می کند. لذا از مصرف بیش از مقدار توصیه شده این مواد مغذی اجتناب نمایید . سعی کنید انواع شیرینی جات، کلوچه ها، شکلات، کیک و مواد قندی را فقط برای مناسبت های خاص تهیه کنید و از انبار کردن مواد قندی ذکر شده دریخچال و  کابینت آشپزخانه جداً بپرهیزید.

از سبزی ها، میوه ها، حبوبات، غلات و نان های سبوس دار که حاوی مقدار زیادی فیبر و ویتامین های آنتی اکسیدان و مقدار کمی چربی هستند و از بروز بیماری ها پیشگیری می کنند به میزان کافی استفاده نمایند.به طور کلی در مصرف مواد  غذایی نباید زیاده روی کرد زیرا مصرف بیش از حد نیاز نیز باعث دریافت بیشتر انرژی و افزایش وزن می شود.

 

شکل گیری عادات و رفتار تغذیه ای صحیح در دوران کودکی یکی از عوامل موثر در پیشگیری و کاهش خطر ابتلا به برخی از بیماری های غیر واگیر در بزرگسالی مانند اضافه وزن، چاقی، بیماری های قلبی –عروقی، دیابت، فشار خون بالا و اختلال در چربی های خون به شمار می رود.رفتارهای غذایی نامناسب مانند عادت مصرف به غذاهای آماده و رستورانی، تنقلات کم ارزش مثل چیپس و پفک، فست فودها ازجمله سوسیس، کالباس، پیتزا، همبرگر و سایر انواع ساندویچ ها، غذاهای پر چرب و غذاهای شور از عوامل موثر در ایجاد اضافه وزن و چاقی در کودکی است. ذائقه افراد در دوران کودکی و به ویژه در سنین زیر 5 سالگی شکل می گیرد. به همین دلیل باید ذائقه سازی کودکان را از زمان شروع غذای کودکی آغاز نمود. به عنوان مثال اگر به کودک غذای کم نمک داده شود، او به تدریج به خوردن غذاهای کم نمک عادت خواهد نمود یا اگر از ابتدا به جای غذاهای چرب و سرخ شده از انواع غذاهای آب پز، تنوری و بخارپز استفاده شود، او به مصرف غذاهای کم چرب عادت خواهد نمود. همچنین توصیه می شود از عادت دادن ذائقه کودکان به مواد غذایی شیرین پرهیز گردد.

روز جهانی غذا در ۱۶ اکتبر هر سال با یک شعار خاص گرامی داشته می‌شود. تصویب ۱۶ اکتبر به عنوان روز جهانی غذا در نوامبر ۱۹۷۹ در بیستمین کنفرانس کشورها که با شرکت اعضای سازمان خوار و بار و کشاورزی FAO تشکیل شده بود توسط دکتر پال رومانی وزیر بهداشت مجارستان که ریاست این کنفرانس را بر عهده داشت اعلام شد، این روز به افتخار تأسیس سازمان فائو در سال ۱۹۴۵ نامگذاری شده و در سراسر جهان گرامی داشته می‌شود.

امسال FAO  شعار روز جهانی غذا 2022 را به نام " غذا برای همه ، هیچ کس نباید فراموش شود " نام گذاری کرده است.

 

 

 عاطفه سلطانی نژاد (مشاور تغذیه مرکز توسعه سلامت کیش)

 

منبع: بسته های آموزشی همیاری برای کاهش اسراف مواد غذایی ، اصلاح مصرف قند و نمک و چربی ، مدیریت ، اصلاح الگوی مصرف منابع غذایی