این بیماری ها علاوه بر مرگ و میر بالا، عوارض قابل توجهی را نیز به جا می گذارند و از علل ناتوانی های مشخص بخصوص در سنین بالا هستند. فشار خون بالا هم یکی از عوامل خطر مهم سکته قلبی و مغزی است.

طبق آمار سازمان جهانی بهداشت درسال 2019 بیماری فشارخون بالا حدود یک میلیارد و سیصد میلیون نفر از افراد 30 تا 79 ساله را تحت تاثیر قرار داده است در حالی که قریب به 46 درصد بیماران از بیماری خود مطلع نیستند و کمتر از نیمی از این بیماران (42درصد) شناسایی و درمان شده اند و تنها یک پنجم این بیماران(21درصد)، فشارخون با کنترل مطلوب دارند.

در همین سال بالغ بر 8/10 میلیون نفر در جهان به علل مرتبط با بیماری فشار خون بالا جان خود را از دست داده اند.

با وجود اینکه بیماری فشارخون بالا معمولا قابل تشخیص است و با  درمان دارویی کنترل می شود، اما دربسیاری از نقاط دنیا به میزان ناکافی شناسایی، درمان و کنترل می شود.

فشار خون بالا را به عنوان عامل کشنده خاموش می شناسند چون این بیماری معمولا هیچ نشانه خاصی ندارد. بنابراین طبیعی است که مردم تا زمانی که دچار عوارض فشارخون بالا نشده باشند متوجه فشار خون بالای خود نمی شوند و به آن اهمیت نمی دهند. نظر سنجی نشان می دهد دو سوم از افرادی که دچار فشارخون بالا هستند، آن را کنترل نمی کنند.

فشارخون میزان نیرویی است که خون به دیواره عروق وارد می سازد. هر فرد برای آن که خون به تمامی دستگاه های بدن او برسد نیاز به وجود مقداری از فشار خون دارد. معمولا میزان فشارخون شامل 2 عدد مانند120 روی 80 است که بر حسب میلی متر جیوه محاسبه  می شود . عدد اول فشار خونی است که از انقباض قلب ایجاد می شود و عدد دوم فشار خونی است که در فاصله انقباض های قلب (در زمان استراحت قلب) در عروق وجود دارد.

به علت متغیر بودن میزان فشارخون، بهتر است فردی که مسئول مراقبت از سلامتی شماست، فشارخون تان را طی چند روز اندازه بگیرد و پزشک در مورد آن نظر بدهد.

فشار خون بالا دو نوع اولیه و ثانویه دارد:در نوع اولیه که 95 درصد بیماران فشار خونی را شامل می شود علت فشار خون بالا مشخص نیست و عوامل خطرسازی مانند سن بالا، مصرف زیاد نمک، چاقی، دیابت و سابقه خانوادگی را در ایجاد آن دخیل می دانند.
در نوع ثانویه که 5 درصد بیماران فشار خونی را شامل می شود، علت فشارخون بالا اختلال در کار یکی از عوامل تنظیم کننده فشار خون (تغییر در ترشح هورمون ها و یا عملکرد کلیه ها و غدد فوق کلیوی) است.

فشارخون بالا مهمترین عامل ایجاد کننده  نارسایی احتقانی قلب است. این نارسایی زمانی ایجاد می شود که قلب نتواند خون مورد نیاز بدن را پمپاژ کند پس بخشی از جریان خون به اعضای دیگر مخصوصا ریه ها پس زده می شود و علایمی همچون خستگی، ضعف بدن و مشکلات تنفسی را در بیمار ایجاد می کند.

برای پیشگیری از وقوع این نارسایی و بروز سکته مغزی شما باید فشارخون خود را در حد مطلوب کنترل کنید. اگر فشارخون شما بیشتر از حد طبیعی است با پزشک خود مشورت کنید تا با تجویز دارو و یا تغییر میزان دوز دارو به شما کمک کند. البته درمان دارویی بدون تغییر شیوه زندگی شما تاثیر کمی دارد. اگر فشارخون شما خیلی بالا نباشد به راحتی می توانید با کاهش وزن در صورت اضافه وزن ، انجام فعالیت ورزشی مداوم، عدم مصرف الکل و تغییر عادت های غذایی آن را کاملا کنترل کنید.

اگر با تغییر شیوه زندگی باز هم فشار خون شما کنترل نشد احتمالا در این مرحله پزشک برای شما داروی کاهش فشار خون تجویز خواهد کرد. البته در این صورت باز هم شیوه زندگی شما نقش مهمی در تاثیر دارو ها دارد. در واقع هرچقدر بیشتر عادت ها و شیوه زندگی خود را تغییر دهید، به میزان کمتری دارو احتیاج پیدا خواهید کرد. مصرف دارو به منظور کاستن از فشارخون می تواند خطر ابتلای به سکته مغزی، حمله قلبی، نارسایی احتقانی قلب و بیماری های کلیوی و آسیب چشمی را نیز کاهش دهد.

سازمان جهانی بهداشت در زمینه جهت دهی و تقویت ارتقای پاسخگویی مراقبت های بهداشتی در ادامه برنامه تحول ساختاری در نظام بهداشتی، برنامه ایراپن را طراحی کرده است. تفاوتی که این برنامه با اقدامات قبل نظام بهداشتی دارد این است که این بار افراد را قبل ازشروع بیماری تشخیص داده و اقدامات لازم را اعم از اقدامات آموزشی و مشاوره ای تا دارویی به موقع در مورد وی به اجرا می گذارد تا مانع از بروز یا پیشرفت بیماری گردد.

این برنامه برای کنترل 4 بیماری عمده غیرواگیر،  بیماری های قلبی و عروقی، دیابت، سرطان ها و بیماری های تنفسی و همچنین کاهش عوامل خطر چهارگانه دخانیات، کم تحرکی، تغذیه نامناسب و الکل طراحی شده است.


به همین منظور همه افراد بالای 30 سال می توانند جهت تشکیل پرونده الکترونیک و انجام مراقبت های بهداشتی که به صورت رایگان انجام می شود بر اساس منطقه سکونت به پایگاه های سلامت مراجعه کنند:

حنانه پور محمد/
کارشناس مرکز توسعه سلامت کیش

منابع: کتاب اصول پیشگیری و مراقبت بیماریها و نظام مراقبت غیرواگیر / دستورالعمل کشوری ایراپن