در شهریور و مهر ۱۴۰۳، دانشگاه علوم پزشکی هرمزگان اعلام کرد که چرخه انتقال تب دِنگی در بندرعباس فعال شده و وضعیت به مرحله خطرناک رسیده است. تاکنون ۲۹ بیمار مبتلا شناسایی شده‌اند، اما به گفته مسئولان، تعداد واقعی مبتلایان ممکن است تا سه برابر بیشتر باشد. پشه ناقل این بیماری، یعنی آئدس (Aedes aegypti)، در مناطق شهری و مرطوب بندرعباس مشاهده شده و هر دو هفته یک موج جدید ابتلا گزارش می‌شود.

 

♦ چرا به آن "تب دِنگی" می‌گویند؟

واژه "دِنگی" (Dengue) ریشه‌ای تاریخی دارد و احتمالاً از زبان سواحیلی گرفته شده که در آن "Ka-dinga pepo" به معنای "بیماری ناشی از روح شیطانی" بوده است. بعدها در زبان اسپانیایی به صورت "dengue" درآمد که به رفتار عصبی و دردناک ناشی از بیماری اشاره دارد. این نام از قرن ۱۸ میلادی در متون پزشکی استفاده شده است.

 

♦ منشأ بیماری تب دِنگی:

تب دِنگی نخستین‌بار در قرن ۱۸ در آسیا و آفریقا گزارش شد، اما منشأ ویروس به احتمال زیاد به جنگل‌های گرمسیری جنوب شرق آسیا بازمی‌گردد. ویروس دِنگی از طریق پشه‌های جنگلی به انسان منتقل شد و با گسترش شهرنشینی، تجارت و سفرهای بین‌المللی، به سایر نقاط جهان راه یافت. امروزه این بیماری در بیش از ۱۰۰ کشور دیده می‌شود.

 

♦ علت نام " آئدس" (Aedes) برای این پشه ها:

نام علمی «آئدس» (Aedes) برای این جنس از پشه‌ها، نخستین‌بار در سال ۱۸۱۸ توسط حشره‌شناس آلمانی، یوهان ویلهلم مایگن، انتخاب شد. واژه‌ی «Aedes» برگرفته از زبان یونانی باستان و واژه‌ی ἀηδής (aēdēs) به معنای "نفرت‌انگیز" یا "ناخوشایند" است.

این نام‌گذاری با توجه به نقش این پشه‌ها در انتقال بیماری‌های خطرناک مانند تب دِنگی، زیکا، چیکونگونیا و تب زرد، کاملاً معنادار و متناسب با ماهیت آن‌هاست. پشه آئدس aegypti، به‌عنوان ناقل اصلی تب دِنگی، دارای ویژگی‌هایی متمایز از سایر پشه‌هاست؛ از جمله فعالیت در طول روز، خطوط سفید روی پاها و بدن، و تخم‌گذاری در آب‌های راکد تمیز. این ویژگی‌ها باعث شده‌اند که آئدس به یکی از مهم‌ترین عوامل تهدید سلامت عمومی در مناطق گرمسیری و شهری تبدیل شود. 

 

♦ نحوه تشخیص پشه ناقل:

پشه آئدس aegypti، ناقل اصلی تب دِنگی، ویژگی‌های ظاهری خاصی دارد:

اندازه کوچک (حدود ۴ تا ۷ میلی‌متر)

رنگ تیره با خطوط سفید روی پاها و بدن

فعالیت در روز (بر خلاف پشه‌های معمولی که شب‌فعال هستند)

تخم‌گذاری در آب‌های راکد تمیز مثل گلدان، ظروف آب، کولرها و بطری‌ها

تشخیص دقیق این پشه توسط کارشناسان حشره‌شناسی با استفاده از تله‌های نوری، نمونه‌برداری محیطی و بررسی میکروسکوپی انجام می‌شود.

 

♦ علائم تب دِنگی علائم معمولاً ۴ تا ۱۰ روز پس از نیش پشه ظاهر می‌شوند:

تب بالا (تا ۴۰ درجه)

سردرد شدید

درد پشت چشم‌ها

درد عضلانی و مفصلی

راش پوستی

تهوع و استفراغ

خستگی شدید

تورم غدد لنفاوی

 

♦ علائم شدید (تب دِنگی هموراژیک):

در موارد نادر، بیماری به شکل شدیدتر بروز می‌کند:

 درد شکم

خونریزی از لثه یا بینی

استفراغ مداوم

تنفس سریع

خون در مدفوع یا استفراغ

پوست رنگ‌پریده و سرد

بی‌قراری و ضعف شدید

 

♦ راه‌های انتقال:

نیش پشه آئدس: اصلی‌ترین روش انتقال

مادر به جنین: در دوران بارداری

انتقال خونی: در موارد نادر از طریق خون یا پیوند اعضا

 

♦ پیشگیری:

از بین بردن آب‌های راکد (محل تخم‌گذاری پشه‌ها)

نصب توری روی پنجره‌ها

استفاده از پشه‌بند و اسپری‌های دفع‌کننده

پوشیدن لباس‌های بلند در مناطق پرخطر

سم‌پاشی منظم در مناطق آلوده

آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی

 

♦ درمان:

درمان خاصی برای تب دِنگی وجود ندارد. مراقبت‌های حمایتی شامل:

استراحت کامل

مصرف مایعات فراوان

استفاده از استامینوفن برای کاهش درد و تب

پرهیز از داروهای ضدالتهابی مثل ایبوپروفن و آسپرین

 در موارد شدید، بستری شدن و مراقبت پزشکی فوری ضروری است.

 

♦ آمار جهانی و ایران:

طبق گزارش مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت:

جهانی: تا دی ۱۴۰۳، بیش از ۱۳.۸ میلیون نفر در جهان مبتلا شده‌اند.

ایران: از سال ۱۳۹۵ تا پایان ۱۴۰۲، ۷۴ مورد ثبت شده بود.

اما در سال ۱۴۰۳، جهش چشمگیر رخ داده و 1127 مورد ثبت شده که 992 مورد انتقال محلی در داخل کشور بوده است.

 

جمع‌بندی:

تب دِنگی یک تهدید جدی برای سلامت عمومی است، به‌ویژه در استان‌هایی مانند هرمزگان، بوشهر، سیستان و بلوچستان، گیلان و مازندران که شرایط آب‌وهوایی مناسب برای فعالیت پشه آئدس دارند. پیشگیری، اطلاع‌رسانی، و همکاری مردمی کلید کنترل این بیماری هستند.